Szczyt V4 pod Budapesztem. Tusk: region może znów mocno wpływać na Europę

Po dwóch latach przerwy wrócił formalny szczyt szefów rządów V4

Pod Budapesztem doszło do spotkania, na które w regionie czekano od dawna. Szefowie rządów państw Grupy Wyszehradzkiej usiedli przy jednym stole po raz pierwszy w takim formalnym formacie od 2024 roku. To ważny moment dla współpracy Polski, Czech, Słowacji i Węgier, czyli krajów tworzących V4, bo właśnie ten układ przez lata był jednym z najgłośniejszych głosów Europy Środkowo-Wschodniej w Unii Europejskiej.

Premier Donald Tusk mówił po spotkaniu wprost, że wiele zależy od powrotu do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności. W jego ocenie właśnie te dwa elementy decydowały wcześniej o skuteczności Grupy Wyszehradzkiej. Kiedy państwa regionu mówiły jednym głosem, ich wpływ na decyzje zapadające w Europie był wyraźnie większy, a wspólne stanowisko trudniej było pominąć.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

Premier podkreślił też, że każde z państw należących do V4 może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń na kontynencie. W praktyce oznacza to próbę odbudowy politycznej sprawczości regionu w sprawach, które bezpośrednio przekładają się na codzienne życie mieszkańców: ceny energii, warunki prowadzenia gospodarstw rolnych, zasady unijnego wsparcia dla samorządów czy odpowiedź Europy na presję migracyjną. To właśnie w tych obszarach kraje Europy Środkowej od lat mają podobne interesy.

• Spotkanie pod Budapesztem było pierwszym formalnym szczytem Grupy Wyszehradzkiej od 2024 roku.
• Ostatni szczyt V4 z udziałem szefów rządów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.
• Grupę Wyszehradzką tworzą 4 państwa: Polska, Czechy, Słowacja i Węgry.

Energia, migracja i rolnictwo. To tu V4 chce mówić jednym głosem

W centrum rozmów znalazły się obszary, które dla zwykłych obywateli nie są abstrakcyjną polityką, ale codziennością. Donald Tusk wskazał bezpieczeństwo energetyczne, politykę klimatyczną, migrację, politykę spójności i rolnictwo jako najważniejsze pola współpracy państw regionu. To lista tematów, od których zależą rachunki za prąd i ogrzewanie, tempo inwestycji lokalnych, sytuacja rolników oraz sposób wydawania unijnych pieniędzy w miastach i gminach.

Jeśli V4 będzie potrafiła wypracować wspólne stanowisko w sprawach energii, może to wzmacniać pozycję regionu w debacie o kosztach transformacji i bezpieczeństwie dostaw. Dla mieszkańców oznacza to przede wszystkim walkę o takie rozwiązania, które ograniczą ryzyko gwałtownych podwyżek i zapewnią większą stabilność systemu. Podobnie jest z polityką spójności, bo to właśnie z tych pieniędzy finansowane są inwestycje ważne dla samorządów: drogi, transport publiczny, szkoły czy modernizacje infrastruktury.

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

Wypowiedzi po szczycie pokazały też, że mimo różnic politycznych państwa regionu nadal widzą sens we wspólnym działaniu tam, gdzie stawka jest konkretna. W sprawie migracji chodzi o to, jak Unia rozkłada odpowiedzialność między państwa członkowskie i jak słucha głosu krajów położonych bliżej wschodniej flanki. W rolnictwie zaś chodzi o warunki konkurencji, wsparcie dla gospodarstw oraz przepisy klimatyczne, które dla producentów żywności mogą oznaczać dodatkowe koszty albo nowe ograniczenia.

Premier o sile wspólnoty: Europa słucha wtedy, gdy region działa razem

Donald Tusk zaznaczył, że współpraca Grupy Wyszehradzkiej daje najlepsze efekty wtedy, gdy opiera się na przekonaniu o dobrych intencjach partnerów. To ważne stwierdzenie, bo pokazuje, że celem nie jest tylko organizowanie spotkań, ale odbudowanie mechanizmu realnego uzgadniania stanowisk. Bez tego nawet najbardziej ambitne deklaracje pozostają na papierze, a wpływ regionu na europejskie decyzje szybko słabnie.

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Premier przypomniał również, że w przeszłości V4 bywała punktem odniesienia nie tylko dla swoich członków, ale także dla innych państw wschodniej flanki oraz dla tzw. nowych członków Unii Europejskiej. Chodziło o sytuacje, w których pojedyncze kraje miałyby zbyt małą siłę przebicia w starciu z największymi państwami UE czy z unijną machiną instytucjonalną. Wspólne działanie miało wtedy dawać nie tylko większą widoczność, ale również poczucie, że region potrafi bronić własnych interesów.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

W tej perspektywie Grupa Wyszehradzka ma być nie tylko formatem politycznych konsultacji, ale narzędziem skuteczniejszego reprezentowania interesów Europy Środkowo-Wschodniej na forum unijnym. Dla mieszkańców takich krajów jak Polska oznacza to przede wszystkim większą szansę na to, że stanowisko regionu będzie uwzględniane przy ustalaniu zasad dotyczących funduszy, energii, klimatu czy rolnictwa. Im silniejszy wspólny głos, tym większa możliwość wpływania na kierunek decyzji podejmowanych w Brukseli.

Jedna pięść w Europie. Taki obraz V4 wrócił podczas spotkania

Najmocniejsze słowa padły wtedy, gdy premier mówił o dawniej rozumianej jedności państw Grupy Wyszehradzkiej. Zwrócił uwagę, że kiedy V4 działała spójnie, potrafiła nie tylko zaznaczać swoją obecność, ale wręcz wymuszać określone decyzje w Europie. To pokazuje skalę ambicji, jaka towarzyszy obecnej próbie odświeżenia współpracy po dłuższej przerwie i po okresie napięć między partnerami.

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

Dzisiejszy szczyt pod Budapesztem nie zamyka żadnych sporów, ale wyraźnie otwiera nowy etap rozmów. Sam fakt zorganizowania pierwszego formalnego spotkania od 2024 roku pokazuje, że stolice regionu znów szukają wspólnego mianownika. Dla obywateli najważniejsze będzie teraz to, czy za deklaracjami pójdą wspólne działania w sprawach najbardziej odczuwalnych na co dzień: kosztów życia, bezpieczeństwa, inwestycji i przyszłości rolnictwa.

W praktyce najbliższe miesiące pokażą, czy V4 wróci do roli jednego z najmocniejszych bloków interesów w tej części Europy. Jeśli tak się stanie, Polska, Czechy, Słowacja i Węgry mogą mocniej uczestniczyć w kształtowaniu unijnej debaty i skuteczniej zabiegać o rozwiązania korzystne dla regionu. To właśnie ten cel wybrzmiał najmocniej po spotkaniu pod Budapesztem: odbudować zaufanie, działać lojalnie i wykorzystać to, co łączy cztery państwa bardziej niż to, co je dzieli.